Phòng ngừa, ứng phó với đe dọa an ninh phi truyền thống

Trong kỷ nguyên số và toàn cầu hóa, an ninh quốc gia không chỉ đối diện với những mối đe dọa truyền thống mà đang bị thử thách gay gắt bởi các dạng thức phi truyền thống. Từ những cuộc tấn công mạng, đứt gãy nguồn cung năng lượng, lương thực, tiền tệ, cho đến tội phạm xuyên quốc gia… đều có khả năng tạo ra những chấn động sâu rộng, đe dọa trực tiếp sự phát triển bền vững.

Diễn tập chống khủng bố của lực lượng đặc nhiệm, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động. (Ảnh: MỸ HÀ)

Ngày 22-5-2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 147/NQ-CP (Nghị quyết 147) về chiến lược tổng thể quốc gia phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Ngày 21-7-2025, Bộ Công an ban hành Kế hoạch số 437/KHBCA, xác định 80 nhóm nhiệm vụ, phân công trách nhiệm cho các bộ, ngành, địa phương trong giai đoạn 2025-2030. Đến nay, 100% các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch thực hiện phù hợp đặc điểm, tình hình và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực địa bàn.

Theo Nghị quyết 147 và Kế hoạch số 437/KH-BCA, 6 bộ, cơ quan được giao xây dựng 11 kịch bản khung ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống thuộc các lĩnh vực: Hàng hải, y tế, môi trường, nguồn nước, lương thực, an ninh mạng, khủng bố, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, tiền tệ, năng lượng và đa khủng hoảng. Dù mỗi lĩnh vực có đặc thù riêng, nhưng điểm chung là không một cơ quan nào có thể đơn độc giải quyết các nguy cơ an ninh phi truyền thống vốn mang tính liên ngành, liên vùng và xuyên biên giới.

Các kịch bản không chỉ đưa ra những dự kiến tình huống, mà còn xác định trách nhiệm chỉ huy, cơ chế phối hợp, phương án huy động lực lượng, phương tiện và nguồn lực, giúp các cơ quan chức năng chủ động hơn khi phải xử lý những tình huống phức tạp, vượt ra ngoài phạm vi của một ngành hoặc một địa phương.

Tại hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm triển khai Nghị quyết số 147, Bộ trưởng Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết: Nghị quyết số 147 đặt dấu mốc có ý nghĩa lịch sử khi Việt Nam lần đầu tiên ban hành một chiến lược hoàn chỉnh về vấn đề này. Sau một năm thực hiện đã đạt một số kết quả bước đầu quan trọng trong thống nhất, nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị, toàn dân về phòng ngừa, ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống; hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các kịch bản khung, phương án cụ thể.

Bên cạnh đó, an ninh phi truyền thống xuất hiện những vấn đề mới, đặt ra yêu cầu cao hơn về phòng ngừa, ứng phó, đòi hỏi thống nhất nhận thức, hành động trong các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương; huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn dân.

Tại hội nghị, các ý kiến bộ, ban, ngành đều thống nhất, để Nghị quyết đi vào chiều sâu, thực tiễn đang đặt ra yêu cầu phải thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn và tháo gỡ bằng các giải pháp căn cơ. Trước hết là bài toán về cơ chế điều phối liên ngành. Các mối đe dọa phi truyền thống có tính chất liên vùng và xuyên biên giới, vượt quá tầm giải quyết của đơn lẻ một cơ quan. Yêu cầu cấp thiết là kiện toàn tổ chức để chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc tinh gọn bộ máy, không chồng chéo đầu mối. Tiến độ xây dựng sáu kịch bản khung (hàng hải, y tế, môi trường, nguồn nước, lương thực, tiền tệ) và việc cụ thể hóa phương án tại địa phương cần được đẩy nhanh.

Trong năm 2026, trọng tâm là hoàn thiện dứt điểm các nhiệm vụ tồn đọng, nhất là sáu kịch bản khung và hướng dẫn địa phương xây dựng phương án sát thực tế, tuyệt đối tránh máy móc. Các bộ, ngành cần đẩy mạnh chính sách thu hút doanh nghiệp đóng góp khoa học-công nghệ, quản lý hiệu quả các quỹ phòng ngừa và chuẩn bị cho đề án đối thoại quốc tế. Về phía địa phương, hệ thống cảnh báo sớm tại các địa bàn trọng điểm phải được củng cố cùng nguồn lực chủ động.

Sang năm 2027 và các năm tiếp theo, Đề án tuyên truyền toàn quốc sẽ được triển khai đồng bộ; đi kèm với việc hoàn thiện chế độ chính sách cho lực lượng thực thi, xây dựng lực lượng dự bị ứng phó và cơ chế tài chính đặc thù. Trong đó, mấu chốt của toàn bộ hệ thống phải được “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ: Từ lập kế hoạch sang nâng cao chất lượng thực thi, từ chuẩn bị phương án đến năng lực ứng phó thực tế.

Kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại hội nghị đã nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: các kịch bản ứng phó phải chuyển mạnh từ “xây dựng” sang “vận hành thực chất”. Mỗi kịch bản phải có tính thực tiễn cao, trả lời rành mạch các câu hỏi trọng tâm: Dấu hiệu nào để kích hoạt? Thẩm quyền quyết định, chỉ huy thuộc về ai? Lực lượng nào tham gia, phối hợp ra sao và nguồn lực ở đâu? Cơ chế chia sẻ thông tin, cách thức xử lý trong tình huống chuyển cấp độ?

Song song với kịch bản ứng phó, năng lực dự báo và cảnh báo sớm đòi hỏi những chuyển biến căn bản. Theo đó, Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công an chủ trì hoàn thiện Đề án xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về an ninh phi truyền thống, yêu cầu tận dụng tối đa hạ tầng sẵn có theo hướng đồng bộ, liên thông và sử dụng lâu dài, tuyệt đối tránh làm hình thức hay chạy theo thời hạn khiến hệ thống khó vận hành. Công tác lập pháp tiếp tục được đẩy mạnh nhằm xử lý dứt điểm các khoảng trống và chồng chéo. Đặc biệt, việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là chìa khóa để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống trong tình hình mới.

Nguồn baodongthap.vn