“Chúng tôi sẵn sàng chìa tay nếu Iran muốn đàm phán nghiêm túc”, Phó tổng thống Mỹ JD Vance ngày 10/4 nói trước khi lên chuyên cơ tới Islamabad, Pakistan để đàm phán với phái đoàn Iran về một thỏa thuận lâu dài chấm dứt xung đột.
Khi chuyên cơ chở ông Vance dừng tiếp nhiên liệu tại Paris, thông tin chi tiết về việc các cuộc đàm phán sẽ diễn ra như thế nào vẫn chưa rõ ràng. Giới chức Iran khi đó liên tục tuyên bố sẽ từ chối gặp trực tiếp nếu Mỹ không chấp nhận những điều kiện họ đưa ra, như dỡ phong tỏa tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài và mở rộng lệnh ngừng bắn sang cả Lebanon.
Yêu cầu thứ hai mà Iran đưa ra đã cho thấy mức độ khó kiểm soát của tiến trình đàm phán, bởi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ không dừng cuộc chiến với Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Lebanon.
Phái đoàn Iran với 71 thành viên khi đó cũng đã hạ cánh xuống sân bay ở Islamabad, do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu. “Chúng tôi có thiện chí, nhưng không có lòng tin”, ông Ghalibaf nói sau khi xuống máy bay.
Nhân viên an ninh tại trung tâm báo chí đối diện khách sạn Serena ở thủ đô Islamabad, Pakistan, ngày 12/4. Ảnh: AP
Khi Phó tổng thống Mỹ tới Islamabad sáng 11/4, thông tin về bất đồng trong quan điểm giữa hai bên tiếp tục được rò rỉ ra cho truyền thông. Một số quan chức Iran nói rằng Mỹ đã đồng ý giải tỏa tài sản của Iran tại Qatar và các ngân hàng nước ngoài như một dấu hiệu thiện chí, nhưng phía Mỹ cho biết những thông tin này là sai sự thật.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran khi đó dẫn lời phóng viên tháp tùng phái đoàn cho hay quan điểm mà Tehran đưa ra vẫn nhất quán và cuộc đàm phán tại khách sạn Serena ở Islamabad chỉ có thể bắt đầu nếu phía Mỹ chấp nhận điều kiện mà Iran đưa ra. Tasnim cho rằng phái đoàn Mỹ đang “rơi vào tình trạng bối rối”.
Các chuyến công tác nước ngoài của Tổng thống hoặc Phó tổng thống Mỹ thường được lên kịch bản kỹ lưỡng với lịch trình chi tiết và các kết quả dự kiến cụ thể. Những đội tiền trạm sẽ đi trước để thu xếp mọi chi tiết và xây dựng thời gian biểu chính xác tới từng phút.
Nhưng lần này, đội ngũ của ông Vance chỉ có vỏn vẹn vài ngày để chuẩn bị cho chuyến công tác tới Islamabad và lộ trình của ông được giữ kín hoàn toàn.
Thông tin về việc ông đến nơi bị cấm công bố cho đến khi đoàn xe chở Phó tổng thống Mỹ đã rời căn cứ không quân Nur Khan 15 phút. Chuyến thăm của ông tới đại sứ quán Mỹ cũng chỉ được công khai khi ông đặt chân tới địa điểm tiếp theo: Khách sạn Serena, nơi tổ chức các cuộc đàm phán.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf chia sẻ hình ảnh cho thấy phái đoàn Iran mang theo những chiếc cặp sách nhuốm máu và ảnh chân dung 4 học sinh thiệt mạng trong cuộc không kích vào trường Minab hồi đầu chiến sự. Cuộc tập kích tên lửa vào ngôi trường hôm 28/2 đã khiến 168 người thiệt mạng, phần lớn là học sinh. Iran cáo buộc Mỹ tiến hành cuộc tấn công, trong khi Lầu Năm Góc cho biết đang điều tra.
Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf đứng trước ảnh chân dung 4 học sinh thiệt mạng trong vụ tập kích vào trường Minab. Ảnh: X/Mohammad Bagher Ghalibaf
Đàm phán xuyên đêm
Tại Islamabad, các quan chức Pakistan rất hào hứng quảng bá vai trò trung gian hòa giải của mình. Họ thông báo cho thủ đô nghỉ lễ hai ngày để làm sạch đường phố, đồng thời triển khai hàng nghìn cảnh sát nhằm tăng cường an ninh trước chuyến thăm. Khi đoàn xe của Phó tổng thống Vance di chuyển qua thành phố, trên đường không một bóng xe cộ hay người dân.
Thủ tướng Pakistan Shahbaz Sharif lần lượt gặp riêng với phái đoàn Iran và Mỹ từ 13h ngày 11/4 để trao đổi quan điểm trước khi đàm phán. Thủ tướng Sharif nhấn mạnh Pakistan mong muốn tiếp tục tạo điều kiện cho cả hai phía đạt được những bước tiến vì nền hòa bình bền vững ở khu vực.
Tuy nhiên, hầu như tất cả mọi người vẫn mù mịt về những gì đang diễn ra đằng sau những cánh cửa đóng kín. Không một phóng viên nào được phép vào phòng họp khi phái đoàn Mỹ – Iran gặp mặt hay ngay cả khi họ có cuộc hội đàm song phương với Pakistan.
Tại Washington, các quan chức cao cấp Nhà Trắng cũng ráo riết tìm kiếm thông tin, liên tục gọi điện khắp nơi để nắm bắt những gì đang diễn ra ở Islamabad.
Hàng trăm phóng viên tập trung tại Islamabad để đưa tin về cuộc đàm phán đã dành cả ngày để lùng sục mọi thông tin có thể về tiến trình hội đàm. Tại trung tâm hội nghị Jinnah, đối diện khách sạn Serena, các nhà báo hướng mắt về phía bục phát biểu trên sân khấu trải thảm xanh để chờ đợi bất cứ thông báo nào được đưa ra.
“Không ai biết những cuộc hội đàm diễn ra khi nào, ở đâu, hay bằng cách nào”, Nadir Guramani, nhà báo người Pakistan, nói tại trung tâm hội nghị. “Chúng tôi thậm chí còn không biết chuyện gì đang xảy ra bên ngoài, vì việc di chuyển trong thành phố bị hạn chế”.
Đến chiều 11/4, Thủ tướng Sharif thông báo cuộc đàm phán đã bắt đầu. Tasnim cho biết sau các cuộc trao đổi, tham vấn ban đầu, phái đoàn Iran – Mỹ đã thông qua các điểm chung và bước vào giai đoạn đàm phán kỹ thuật chi tiết ở một số vấn đề nhất định.
Tuy nhiên, David Ignatius, bình luận viên kỳ cựu của Washington Post, dẫn các nguồn thạo tin cho hay cuộc đàm phán có khởi đầu khó khăn, khi Phó tổng thống Vance và Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf nêu ra các yêu cầu của mình.
Sau vài giờ thảo luận, ông Ghalibaf đã gây được ấn tượng với phía Mỹ như một nhà đàm phán chuyên nghiệp, Ignatius cho hay. Hy vọng về cuộc đàm phán thành công được thắp lên, khi truyền thông nhà nước Iran cho hay các vấn đề kỹ thuật chi tiết đang được chuyên gia từ cả hai bên xem xét.
Phía sau những cánh cửa đóng kín, các cuộc đàm phán tiếp diễn vào tối hôm đó, nhưng hầu như không thông tin nào được công bố ra bên ngoài. Đến 3h40 sáng 12/4, Tasnim cho hay vòng đàm phán trực tiếp giữa hai phái đoàn đã kết thúc và chỉ còn một số thông điệp được trao đổi giữa các chuyên gia.
Thông điệp này cho thấy những bất đồng cốt lõi giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết sau cuộc thảo luận xuyên đêm. “Bóng đang ở trên sân của Mỹ và họ phải vượt qua những yêu sách quá đáng, thay thế tham vọng bằng hướng đi thực tế”, hãng thông tấn Iran viết.
Tasnim cho hay Iran đã đưa ra “những sáng kiến và đề xuất hợp lý”, thêm rằng phía Mỹ “tính toán sai về chiến thuật đàm phán”, đồng thời cảnh báo hiện trạng ở eo biển Hormuz sẽ không thể thay đổi “trừ phi Mỹ nhất trí với một thỏa thuận hợp lý”. “Iran chẳng có gì phải vội vàng”, một thành viên trong đoàn đàm phán của Iran nói.
Đến sáng 12/4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance bước lên bục phát biểu trong một phòng hội nghị sang trọng với vẻ mệt mỏi và thất vọng. Ông không giấu được tiếng thở dài và nét mặt nhăn nhó.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance trong cuộc họp báo ở Islamabad, Pakistan, ngày 12/4. Ảnh: AP
“Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận. Tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là với Mỹ. Vì vậy, chúng tôi sẽ quay lại Mỹ mà không có thỏa thuận nào”, ông Vance nói.
Ông cho biết Mỹ đã nêu rõ các lằn ranh đỏ, những điều sẵn sàng nhượng bộ và những điều không thể nhượng bộ. “Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng họ đã chọn không chấp nhận các điều khoản do Mỹ đưa ra”, ông nói.
“Chúng tôi cần thấy cam kết rằng họ sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân và không tìm kiếm các công cụ cho phép nhanh chóng sở hữu được vũ khí hạt nhân. Chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó và hy vọng sẽ thấy”, ông Vance nói khi được hỏi cụ thể về những điều khoản mà Iran từ chối.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cũng xác nhận bất đồng về “hai hoặc ba vấn đề then chốt” đã ngăn cản Tehran và Washington tiến tới thỏa thuận. Theo ông, hai bên đã đồng thuận về một số vấn đề, nhưng vẫn còn “khoảng cách về quan điểm” trong những chủ đề khác.
Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin rằng trong những điểm bất đồng có vấn đề về quyền đi lại qua eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran.
Dường như kiệt sức sau 21 tiếng có mặt tại Islamabad, ông Vance đưa ra rất ít thông tin chi tiết, chỉ trả lời ba câu hỏi rồi rời đi. Ông không đề cập đến việc liệu lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Iran có được duy trì hay không, điều gì sẽ xảy ra với eo biển Hormuz, hoặc liệu Tổng thống Donald Trump có thực hiện lời đe dọa xóa sổ nền văn minh Iran không.
Kết quả thất vọng
Đây là cái kết không mong muốn cho chuyến công tác đầy rủi ro của Phó tổng thống Vance, người đã công khai phản đối một cuộc chiến tổng lực với Iran. Cả đồng minh lẫn đối thủ của Mỹ đều đặt kỳ vọng vào ông trong việc tìm lối thoát cho cuộc xung đột đang làm đảo lộn kinh tế toàn cầu, rạn nứt các liên minh và lan rộng ra khắp khu vực.
Nhưng cuối cùng, Vance đã không thành công. Ông nói rằng Iran đã khiến cuộc đàm phán thất bại khi không đồng ý cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân. Ông tóm gọn thất bại của cuộc đàm phán trong một câu duy nhất: “Họ chọn không chấp nhận các điều khoản của chúng ta”.
Đối với các quan chức Iran, câu nói trên cũng phản ánh vấn đề lớn nhất của họ đối với tiến trình ngoại giao này: Niềm tin rằng Mỹ không đến để đàm phán.
Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf (trái) bắt tay Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại Islamabad ngày 11/4. Ảnh: AP
“Chúng tôi sẵn sàng đối thoại và đàm phán”, Medhi Tabatabei, phó trợ lý của Tổng thống Iran, viết trên mạng xã hội ngày 12/4. “Nhưng chúng tôi không khuất phục trước sức ép”.
Giới chức Mỹ dường như nhận thấy lợi thế của mình nằm ở những thiệt hại nặng nề mà họ đã gây ra cho Iran, như việc hạ sát các lãnh đạo cấp cao hay gây thiệt hại nghiêm trọng cho những căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng nước này.
Trong khi đó, chính phủ Iran không chỉ coi mình là bên thắng cuộc vì đã sống sót sau cuộc tấn công dữ dội từ Mỹ, mà còn vì họ đang nắm trong tay một quân bài chiến lược. Kể từ khi giao tranh nổ ra, Tehran đã khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz và họ rõ ràng chưa sẵn lòng từ bỏ đòn bẩy ở thời điểm hiện tại.
“Chúng tôi sẽ không dừng lại dù chỉ một phút trong nỗ lực bảo vệ những thành tựu đạt được trong 40 ngày qua”, ông Ghalibaf viết trên mạng xã hội X.
Các quan sát viên trong khu vực cho rằng những bế tắc ngoại giao tại Islamabad phản ánh một cuộc đấu tranh địa chính trị lớn hơn giữa Mỹ và Iran.
“Đây không chỉ là cuộc tranh cãi về việc ai chiến thắng mà là cuộc tranh cãi về chính ý nghĩa của cuộc chiến này”, Ramzy Mardini, người sáng lập Geopol Labs, hãng tư vấn rủi ro địa chính trị có trụ sở tại Trung Đông, nhận xét.
“Đối với Iran, đây là một cuộc chiến nhằm thay đổi trật tự khu vực, cuộc chiến định nghĩa lại các quy tắc và cho phép họ phá vỡ những rào cản cũng như các lệnh trừng phạt đang bủa vây”, ông nói thêm. “Mỹ thì vẫn tự coi mình là bên thực thi một trật tự thế giới mà các quốc gia khác phải tuân thủ”.
Nguồn Vnexpress.vn
