Anh hùng dân tộc Trương Định - người con ưu tú của vùng đất Gò Công

Khởi nghĩa Trương Định (1859 – 1864) Cuộc đời của người anh hùng đất Gò Công Trương Định sinh năm 1820 tại thôn Trường Định, xã Tư Cung, phủ Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống võ nghiệp. Cha ông là Trương Cầm, từng giữ chức Hữu thủy Vệ úy dưới triều Nguyễn. Lớn lên trong môi trường gia đình coi trọng việc học tập và rèn luyện, Trương Định sớm hình thành bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và ý chí mạnh mẽ. Năm 1844, khi 24 tuổi, Trương Định theo cha vào Nam sinh sống và lập nghiệp tại vùng Gò Công, thuộc tỉnh Tiền Giang trước đây. Đây là vùng đất còn nhiều diện tích hoang hóa, thu hút người dân từ nhiều nơi đến khai phá. Trong quá trình sinh sống, ông gắn bó mật thiết với nhân dân lao động, đặc biệt là những người dân nghèo đi khai hoang, lập nghiệp. Sự gần gũi ấy giúp Trương Định hiểu rõ cuộc sống, tâm tư và nguyện vọng của nhân dân, đồng thời tạo dựng cho ông uy tín lớn trong cộng đồng. Năm 1854, Trương Định đứng ra chiêu mộ dân nghèo lập đồn điền Gia Thuận. Việc làm này vừa góp phần khai phá đất đai, phát triển sản xuất, vừa tạo điều kiện tập hợp và tổ chức lực lượng nhân dân. Với những đóng góp của mình, ông được Triều đình nhà Nguyễn phong chức Phó Quản cơ rồi Quản cơ. Từ đây, tài năng tổ chức và chỉ huy của Trương Định ngày càng được khẳng định. Không chỉ là một võ quan có năng lực, Trương Định còn là người có mối quan hệ gắn bó sâu sắc với nhân dân. Chính nền tảng ấy đã giúp ông trở thành một thủ lĩnh có sức tập hợp lớn khi đất nước đứng trước họa xâm lăng. Đó cũng là cơ sở quan trọng để ông xây dựng lực lượng nghĩa quân và lãnh đạo phong trào kháng chiến chống Pháp ở Nam Kỳ sau này.

Tượng đài Anh hùng dân tộc Trương Định uy nghiêm tại phường Long Thuận, tỉnh Đồng Tháp Ngọn cờ đầu phong trào kháng Pháp ở Nam Kỳ Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam, mở đầu quá trình từng bước chiếm đóng nước ta. Trước tình hình đất nước bị đe dọa, Trương Định nhanh chóng tham gia phong trào kháng chiến ở Nam Kỳ. Dựa vào uy tín trong nhân dân và lực lượng đồn điền đã được tổ chức từ trước, ông tập hợp đông đảo nghĩa sĩ, trở thành một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở miền Nam. Trương Định chọn Gò Công làm căn cứ kháng chiến. Tại đây, nghĩa quân xây dựng phòng tuyến, đào hào, đắp lũy, tổ chức phục kích và tận dụng hiệu quả địa hình sông nước Nam Bộ để đánh địch. Dưới sự chỉ huy của ông, lực lượng nghĩa quân ngày càng phát triển. Từ lực lượng ban đầu chủ yếu là dân đồn điền, nghĩa quân thu hút đông đảo nông dân, sĩ phu, quan lại yêu nước và nhiều tầng lớp nhân dân khác. Đến năm 1861, lực lượng nghĩa quân được cho là đã lên tới khoảng 6.000 người. Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Trương Định diễn ra sau Hiệp ước Nhâm Tuất năm 1862. Theo hiệp ước, triều đình nhà Nguyễn nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho thực dân Pháp và ra lệnh cho các lực lượng kháng chiến giải tán. Trương Định được lệnh bãi binh và nhận chức vụ mới tại An Giang. Tuy nhiên, trước lời kêu gọi của nhân dân và các nghĩa sĩ, ông quyết định không tuân theo lệnh bãi binh mà tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến. Quyết định ấy thể hiện rõ tinh thần yêu nước và trách nhiệm của Trương Định đối với nhân dân. Ông được nghĩa quân và nhân dân suy tôn là “Bình Tây Đại Nguyên Soái”. Từ đó, Trương Định tiếp tục xây dựng căn cứ, tổ chức lực lượng và tiến hành nhiều trận đánh gây khó khăn, tổn thất cho quân Pháp. Ông không chỉ thể hiện tài năng quân sự mà còn cho thấy khả năng dựa vào sức dân để duy trì cuộc kháng chiến trong điều kiện vô cùng gian khổ. Ngày 20/8/1864, trong một cuộc tấn công bất ngờ của quân Pháp vào căn cứ nghĩa quân, Trương Định bị trọng thương. Không muốn rơi vào tay giặc, ông đã dùng gươm tuẫn tiết, giữ trọn khí tiết của một người anh hùng. Sự hy sinh của ông gây xúc động sâu sắc trong nhân dân và trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí bất khuất trước kẻ thù xâm lược. Mặc dù cuộc khởi nghĩa cuối cùng không giành được thắng lợi, tinh thần chiến đấu của Trương Định đã để lại ảnh hưởng sâu rộng đối với phong trào yêu nước ở Nam Bộ. Tấm gương của ông tiếp tục cổ vũ các cuộc đấu tranh chống Pháp sau này, trong đó có phong trào của Nguyễn Trung Trực và nhiều nghĩa sĩ khác.

Lăng mộ và Đền thờ Anh hùng dân tộc Trương Định tại phường Gò Công, tỉnh Đồng Tháp Di tích quốc gia đặc biệt lưu dấu người anh hùng dân tộc Lăng mộ và Đền thờ Trương Định thuộc phường Gò Công hiện nay là nơi an nghỉ và thờ phụng Anh hùng dân tộc Trương Định, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của vị thủ lĩnh kháng chiến tiêu biểu ở Nam Kỳ. Sau khi ông hy sinh năm 1864, nhân dân Gò Công đã lập mộ và đền thờ để tưởng nhớ công lao của ông. Trải qua thời gian cùng nhiều lần trùng tu, tôn tạo, khu lăng mộ và đền thờ ngày nay trở thành một địa điểm văn hóa – lịch sử có giá trị đặc biệt. Ngày 18/7/2024, Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Di tích lịch sử các địa điểm Khởi nghĩa Trương Định là Di tích quốc gia đặc biệt. Quần thể di tích gồm: Lăng mộ và Đền thờ Trương Định (phường Gò Công); Đền thờ Trương Định, địa danh Đám lá tối trời, Ao Dinh (xã Gia Thuận); Lũy Pháo Đài (xã Tân Phú Đông). Việc được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt khẳng định giá trị nổi bật của hệ thống di tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của người anh hùng Trương Định. Khu Lăng mộ và Đền thờ Trương Định (phường Gò Công) được xây dựng trang nghiêm, mang đậm nét kiến trúc truyền thống Nam Bộ. Không gian di tích hài hòa với cây xanh, sân lễ và các công trình thờ tự, tạo nên một nơi tưởng niệm vừa trang trọng vừa gần gũi. Các tư liệu, hình ảnh và hiện vật được lưu giữ tại đây giúp khách tham quan hiểu thêm về cuộc đời, sự nghiệp và cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Trương Định. Ngày nay, Di tích quốc gia đặc biệt các địa điểm Khởi nghĩa Trương Định không chỉ là nơi tưởng niệm một vị anh hùng dân tộc mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống quan trọng. Nhiều trường học, tổ chức và đoàn thể đưa học sinh, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, qua đó giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý thức bảo vệ Tổ quốc. Hằng năm, vào ngày 19 và 20 tháng 8 dương lịch, nhân dân địa phương và du khách tổ chức Lễ giỗ Trương Định để tưởng nhớ ngày ông tuẫn tiết vì nước. Lễ hội được tổ chức tại Đền thờ Trương Định ở xã Gia Thuận và Đền thờ – Lăng mộ Trương Định tại phường Gò Công.

Bàn hương thờ Anh hùng dân tộc Trương Định được trang trí trang trọng Lễ hội Trương Định được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia bởi đây không chỉ là một hoạt động tưởng niệm đơn thuần mà còn là sự kết tinh của những giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh và truyền thống yêu nước được cộng đồng gìn giữ, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hình thành từ lòng tôn kính của nhân dân Gò Công đối với Anh hùng dân tộc Trương Định sau khi ông tuẫn tiết năm 1864, Lễ hội đã tồn tại liên tục hơn một thế kỷ, trở thành một sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang đậm bản sắc Nam Bộ. Trong tâm thức người dân, Trương Định không chỉ là một nhân vật lịch sử có công lãnh đạo phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp mà còn là một nhân vật linh  thiêng, biểu tượng của tinh thần bất khuất và ý chí bảo vệ đất nước. Từ đó, các nghi thức dâng hương, tế lễ, đọc văn tế, tưởng niệm công đức của ông được thực hiện với sự thành kính, trang nghiêm, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Nguồn dongthap.gov.vn